Cửa hàng tiện lợi ở Philippines

Sang Philippines vài ngày là rõ một điều: toà nhà bạn bước vào nhiều nhất trong ngày là cửa hàng tiện lợi. Gần trường hay gần chỗ ở, cửa trung tâm thương mại, cạnh cây xăng đều có biển xanh cam của 7-Eleven, và trưa nóng thì chỉ vì cái máy lạnh cũng bước vào.

Bài này không định dạy bạn dùng cửa hàng tiện lợi từ đầu. Circle K, GS25, FamilyMart, WinMart+ ở Việt Nam đã quá quen. Nên ở đây chỉ viết chỗ khác với Việt Nam, theo thứ tự từ lúc bước vào đến lúc đi ra.

Ba khác biệt lớn nhất

Cái thứ hai làm người Việt bất ngờ nhất. Ở Việt Nam, Circle K hay GS25 là chỗ ngồi — học sinh sinh viên ngồi hàng giờ, có ổ cắm, có máy lạnh. Ở Philippines thì cửa hàng tiện lợi gần như chỉ để mua rồi đi; có quầy đứng ăn thì đã là nhiều.

Về tiền mặt — chỗ dễ hụt nhất

Ở Việt Nam bây giờ quét VietQR gần như ở đâu cũng xong. Philippines chưa như vậy.

• Cửa hàng tiện lợi, tạp hóa, tricycle, hàng rong phần lớn cần tiền mặt. Có ví điện tử (GCash, Maya) nhưng độ phủ kém hơn Việt Nam nhiều.
• GCash thường không liên kết được thẻ Việt Nam, nên cách phổ biến là mang tiền mặt vào cửa hàng tiện lợi nạp (cash-in). Tức là vẫn cần tiền mặt.
• Tờ to khó tiêu. Đổi tiền ra một nắm tờ 1000 peso thì mua chai nước ở tạp hóa sẽ không thối được.

Nên thứ tự ngày đầu là: đổi tiền thì xin tiền nhỏ → vào cửa hàng tiện lợi đổi tờ to → sau đó luôn giữ tiền lẻ trong người.

Các loại cửa hàng — có một loại bạn đã quen sẵn

Biển hiệu nhiều nhưng tính chất chia thành bốn loại.

• 7-Eleven — số lượng áp đảo. Nhiều cửa hàng có máy cà phê tự phục vụ, tủ hâm đồ nóng, máy nạp tiền tự động — "nhiều chức năng" nhất.
• Ministop — được biết đến vì gà chiên làm tại chỗ và kem, parfait. Ngành này ở Philippines đổi thương hiệu khá thường xuyên, nên thấy tên biển khác trước đây cũng không cần lo, bên trong bán thứ tương tự.
• Alfamart và loại siêu thị mini — lớn hơn cửa hàng tiện lợi một chút. Nước bình lớn, nước giặt, giấy vệ sinh — đồ dùng trong nhà tương đối rẻ. Gần với WinMart+ ở Việt Nam.
• Sari-sari — đây chính là tạp hóa. Cửa hàng nhỏ mở một ô cửa ra hẻm, bán lẻ từng gói (tingi): một gói cà phê, một gói dầu gội. Giá thường rẻ nhất. Giống tạp hóa Việt Nam đến mức bạn không cần học gì — kể cả chuyện nhiều nơi giờ nhận nạp GCash, cũng giống tạp hóa nhận nạp thẻ điện thoại.

Tóm lại: cần gấp một món thì sari-sari, đồ ăn hôm nay và các khoản nộp thì cửa hàng tiện lợi, đồ dùng cả tuần thì siêu thị mini hoặc siêu thị lớn. Chỉ cần nắm cảm giác này là chi tiêu một tháng khác hẳn.

① Mở cửa là tới tủ mát

Một nửa lý do tồn tại của cửa hàng tiện lợi ở nước nóng là đồ lạnh.

• Nước đóng bình — ở Philippines không uống nước máy trực tiếp là mặc định. Chọn chai ghi purified hoặc distilled là được. 500ml khoảng 20–30 peso, bình 1.5L lợi hơn nhiều. Nếu nước uống hằng ngày mà cứ mua chai nhỏ ở cửa hàng tiện lợi thì đó là cách đắt nhất.
• Nước điện giải — ngày ra nhiều mồ hôi, ngày đau bụng thì hồi phục nhanh hơn nước. Loại nước thể thao ở đâu cũng có, một số nơi có gói bù nước (ORS) kiểu nhà thuốc.
• Trà, nước ép — đồ uống ở Philippines nhìn chung ngọt. Muốn ít ngọt thì xem nhãn less sugar / zero. Ở đây không có chuyện chọn mức đường như trà sữa Việt Nam.
• Nước calamansi — calamansi là loại quất của địa phương; nước này là một trong những thứ thấy mát nhất khi đã mệt vì nóng.
• Bia — San Miguel chiếm một tầng tủ mát. Nhưng chính quyền địa phương có thể hạn chế bán rượu bia về đêm, nên tối đến thấy tủ bia khoá thì không phải nhân viên khó tính — một số nơi hạn chế bán đêm, và có ngày (ví dụ ngày bầu cử) thì cấm. Việt Nam không có quy định này nên dễ hiểu lầm.

Cà phê tự phục vụ — thứ tự ngược

Nhiều cửa hàng 7-Eleven có máy cà phê tự phục vụ, và thứ tự là:

1. Chọn cỡ cốc (mỗi cỡ một giá).
2. Bấm món trên máy. Thường có americano, latte, cappuccino, chocolate.
3. Đóng nắp rồi ra quầy trả tiền. Pha trước, trả sau.

Giá theo cỡ khoảng 40–70 peso, rõ ràng rẻ hơn americano ở quán cà phê.

② Tủ hâm cạnh quầy — đây mới là chủ lực thật

Vị trí mà ở Việt Nam đặt bánh mì và cơm hộp, ở Philippines là cơm nóng và thịt.

• Cơm siomai / cơm gà — một tô cơm phủ siomai hoặc gà. Khoảng 60–120 peso là xong một bữa.
• Siopao — bánh bao nhân thịt cỡ lớn. Được hâm nóng nên thích hợp ăn dọc đường. Ai ăn được bánh bao thì không có rào cản nào.
• Xúc xích, bánh mì kẹp — xúc xích lăn trong tủ hâm kẹp vào bánh. Một số nơi có góc tự xịt sốt.
• Gà chiên tại chỗ — nơi có nồi chiên thì bán gà miếng. Nhiều nơi bán kèm cơm, thực chất là tiệm ăn nhanh nhỏ.

Tổ hợp một phần cơm + trứng + thịt mặn như ảnh bìa, tức công thức silog, cũng nằm nguyên trong tủ hâm. Công thức rất đơn giản: cơm + thịt mặn + sốt.

③ Kệ mì ly và máy nước nóng

Nhiều cửa hàng có máy nước nóng và lò vi sóng.

• Mì ly chủ lực ở Philippines không phải mì nước mà là mì xào khô (pancit canton). Chế nước, chờ chín, chắt nước đi rồi trộn sốt. Khác với mì gói Việt Nam phần lớn là mì nước, nên lần đầu nên đọc hướng dẫn trên bao.
• Muốn cay thì xem hot & spicy, muốn nhẹ thì original / calamansi. Mức cay của Philippines so với tiêu chuẩn Việt Nam thì cũng là nhẹ.
• Mì ly khoảng 40–70 peso, mì gói rẻ hơn. Để sẵn hai ba gói trong phòng là cách tiết kiệm phí giao hàng đơn giản nhất.

④ Kệ bánh và đồ dùng — thế giới bán lẻ từng gói

Việt Nam cũng có bán gói nhỏ ở tạp hóa, nên phần này bạn quen. Chỉ khác là ở Philippines bán lẻ từng gói (tingi) phổ biến cả trong cửa hàng tiện lợi.

• Bánh quy — bánh soda mặn là món ăn vặt quốc dân mà người Philippines ăn kèm cà phê. Một túi có nhiều gói nhỏ, dễ chia.
• Dầu gội, nước giặt — gói dùng một lần treo thành dây. Ở ngắn thì mua loại này lợi hơn mua chai lớn.
• Thuốc — một số nơi có thuốc thông dụng nhưng ít loại. Cần đúng thuốc thì ra nhà thuốc.

⑤ Quầy thu ngân — nhiều chức năng hơn bạn nghĩ

• Nạp tiền điện thoại (load) — nói số và số tiền là nhân viên nạp cho. Thuê bao trả trước là chủ lực ở Philippines, giống Việt Nam.
• Nạp tiền mặt vào GCash, Maya (cash-in) — phần quan trọng nhất với người Việt, đã nói ở trên.
• Thu hộ tiền điện nước — nộp được ở cửa hàng tiện lợi, giống Việt Nam.
• Đổi tờ lớn — mua chai nước bằng tờ to để đổi, cách phổ biến tại chỗ.

⑥ Có ở Việt Nam mà ở đây không có

• Chỗ ngồi lâu. Đã nói ở trên — đây là khác biệt lớn nhất.
• Nhà vệ sinh. Gần như không nên trông đợi.
• Điểm nhận hàng thương mại điện tử. Mô hình cửa hàng tiện lợi kiêm điểm nhận hàng chưa phổ biến.

Một ngày dùng mấy lần

• Sáng — nước, cà phê, cơm trong tủ hâm
• Trưa — giải quyết ở cửa hàng tiện lợi hoặc mua nước
• Chiều — giờ ăn nhẹ (merienda). Philippines có văn hóa ăn nhẹ khoảng 3–4 giờ chiều
• Tối — nước, mì ly dự phòng, nạp tiền điện thoại

Cuối cùng

Một câu: bạn không cần học lại cửa hàng tiện lợi, chỉ cần đổi ba giả định. Đồ nóng là cơm chứ không phải bánh mì, đây không phải chỗ ngồi, và tiền mặt vẫn quan trọng. Còn lại thì rất giống — và sari-sari thì đúng là tạp hóa.

※ Giá và mặt hàng trong bài thay đổi theo khu vực, cửa hàng và thời điểm. Hạn chế bán rượu bia tuỳ quy định từng địa phương.