Bão và động đất ở Philippines: cần làm gì

Nói ngắn gọn: bão là thiên tai "xem dự báo rồi chuẩn bị trước", còn động đất là thiên tai "chịu qua khoảnh khắc đó bằng động tác đã thuộc". Hiểu khác biệt này, việc cần làm khi gặp thiên tai ở Philippines sẽ đơn giản hơn bạn nghĩ.

Bão và động đất ở Philippines đúng là nhiều, nhưng đó không phải lý do để ngại đi du lịch hay du học. Chính vì thiên tai là chuyện thường, cả xã hội đã có sẵn quy trình ứng phó: cơ quan khí tượng nâng tín hiệu thì trường học, công ty đồng loạt đóng cửa, khách sạn chạy máy phát điện, người dân trữ nước. Việc của du khách chỉ là đi theo quy trình đó.

Bão — biết đọc tín hiệu là xong một nửa

Mỗi năm có khoảng 20 cơn bão đi vào vùng theo dõi của Philippines. Không phải cơn nào cũng đổ bộ hay quét cả nước. Đường bão hay đi qua là phía bắc và phía đông đảo Luzon; vùng giữa như Cebu, Bohol và phía nam thường ít chịu ảnh hưởng hơn. Mùa bão trùng phần lớn với mùa mưa, khoảng tháng 6–11. Bức tranh thời tiết theo mùa xem ở thời tiết Philippines theo mùa.

Người Việt cần lưu ý ba điểm khác

Việt Nam cũng là nước có bão, nên bạn đã quen với chuyện theo dõi dự báo. Nhưng có vài điểm khác:

• Philippines không nói "bão cấp mấy" mà nói "Signal số mấy". Tín hiệu cảnh báo gió (Wind Signal) 1–5 do PAGASA công bố theo từng tỉnh, từng vùng — cùng một cơn bão, nơi này Signal 3, nơi kia chỉ Signal 1.
• Tên bão khác nhau. PAGASA đặt tên địa phương riêng cho bão trong vùng theo dõi của Philippines, nên tên trên tin tức Philippines có thể không giống tên quốc tế hay cách gọi "bão số…" ở Việt Nam.
• Nhiều cơn bão đi qua Philippines rồi mới vào Biển Đông. Nếu bạn đang ở Philippines và lịch bay về Việt Nam rơi đúng tuần có bão, hãy theo dõi cả hai đầu.

Đọc tín hiệu theo góc nhìn du khách

• Signal 1–2 — gió mạnh lên, mưa kéo dài. Nên giảm hoạt động ngoài trời, nhưng sinh hoạt chưa tê liệt. Đến Signal 2, mẫu giáo và trường phổ thông thường được nghỉ, thành phố vắng hơn.
• Signal 3 — đây là ngưỡng thật sự. Chuyến bay nội địa bắt đầu bị hủy, phà bị kiểm soát, đại học cũng nghỉ, cửa hàng đóng sớm. Có lịch di chuyển giữa các đảo thì bỏ luôn ở giai đoạn này.
• Signal 4–5 — nguyên tắc là ở trong nhà. Khi giai đoạn này được dự báo, khách sạn và trường học sẽ chủ động (dán kính, kiểm tra máy phát, trữ nước), bạn chỉ cần làm theo hướng dẫn.

Phà thường bị lực lượng bảo vệ bờ biển cho dừng sớm, kể cả khi tín hiệu còn thấp. Tuần có tin bão mà lịch có tour đảo hay di chuyển giữa các đảo, hãy dời sang lịch dư ra một hai ngày.

24 giờ trước khi bão vào — 6 việc cần làm

1. Trữ nước — vài bình nước lớn. Sau bão thường mất điện kèm mất nước. Người dân hứng nước vào xô, bồn tắm trước bão là có lý do.
2. Sạc đầy pin dự phòng và thiết bị — hãy coi mất điện là chuyện "thường xảy ra", không phải "có thể xảy ra".
3. Tiền mặt mệnh giá nhỏ — mất điện thì máy quẹt thẻ và ví điện tử cũng dừng. Chuẩn bị đủ tiêu vài ngày, ưu tiên tiền lẻ.
4. Đồ ăn đơn giản — bánh mì, bánh quy, mì ly (nước nóng có khi khách sạn chạy máy phát) là đủ.
5. Kiểm tra tình trạng chuyến bay — thông báo hủy, đổi chuyến đến qua ứng dụng và tin nhắn của hãng. Kiểm tra số điện thoại đăng ký có nhận được tin nhắn khi đang chuyển vùng không.
6. Chỗ ở vùng trũng, ven biển thì xem lại — phòng tầng một cạnh sông hay biển, hãy hỏi lễ tân xem đổi lên tầng cao hoặc phòng phía trong được không.

Trong lúc bão đi qua

Việc cần làm rất đơn giản: không ra ngoài. Đỉnh gió thường qua trong nửa ngày đến một ngày. Ngồi xa cửa sổ, kéo rèm (giảm mảnh kính văng nếu kính vỡ). Bên ngoài bỗng lặng gió có thể là mắt bão — chưa có thông báo "bão đã qua" từ PAGASA hay tin tức địa phương thì chưa ra ngoài. Sau bão vẫn có thể còn cột điện đổ, dây điện võng, đường ngập, nửa ngày đầu nên di chuyển chậm rãi.

Bão là thiên tai được báo trước. Đọc tín hiệu, chuẩn bị nước, pin, tiền mặt, và ở trong nhà — vậy là đủ.

Động đất — loại đến không báo trước

Philippines nằm trên Vành đai lửa Thái Bình Dương nên động đất nhiều. Phần lớn chỉ rung một lúc rồi thôi, và trường học, công ty ở đây diễn tập sơ tán động đất toàn quốc (NSED) theo từng quý. Nếu bạn đang học ở Philippines, có thể sẽ thấy cảnh mọi người theo còi báo động ra điểm tập trung ngoài tòa nhà vào ngày diễn tập.

Đây là điểm người Việt ít quen hơn bão, nên càng cần nhớ một bộ động tác duy nhất mà Viện Núi lửa và Địa chấn Philippines (PHIVOLCS) và cả thế giới đều dạy: "Cúi xuống — Che đầu — Bám chắc" (Drop, Cover, Hold on).

• Khi đang rung — hạ thấp người tại chỗ, che đầu dưới gầm bàn, bám chắc đến khi hết rung. Không chạy ra cầu thang khi đang rung — phần lớn chấn thương xảy ra lúc di chuyển. Tuyệt đối không dùng thang máy.
• Nếu đang trên giường — nằm sấp, lấy gối che đầu. Lao ra khỏi phòng tối dễ bị thương hơn.
• Hết rung rồi — mang giày (mảnh kính vỡ), đi cầu thang ra khỏi tòa nhà đến chỗ rộng. Có thể còn dư chấn, tránh đứng sát tường ngoài và dưới biển hiệu.
• Nếu ở ven biển, thêm một quy tắc — rung mạnh đến khó đứng vững và kéo dài, đừng chờ cảnh báo chính thức, cứ di chuyển lên chỗ cao, xa biển trước. Cảnh báo được gỡ thì quay lại; có đi uổng cũng chỉ mất thời gian.

Động đất không cho thời gian chuẩn bị, nên thay vì lo trước, hãy nhớ một bộ động tác. Đọc to bốn dòng trên một lần là xong phần chuẩn bị.

Mất điện, mất nước — gặp nhiều hơn thiên tai

Thứ hay gặp nhất khi sống ở Philippines không phải bão hay động đất mà là mất điện (người địa phương gọi là brownout). Không có thiên tai cũng thỉnh thoảng xảy ra, sau bão thì gần như chắc chắn.

• Khách sạn, trường học, nhà hàng lớn phần lớn có máy phát điện riêng. Nhưng nhiều nơi không chạy điều hòa bằng máy phát, nên hãy tính là chỉ có quạt.
• Tiệm tạp hóa sari-sari trong xóm luôn có nến và diêm. Nhưng nến trong phòng dễ gây cháy — đèn pin, đèn điện thoại là chính.
• Mất điện lâu thì người ta đi vào trung tâm thương mại. Các mall lớn có hệ thống điện tốt, có máy lạnh, ổ cắm và đồ ăn — gần như là nơi trú tạm.
• Mạng di động cũng có thể chậm. Dùng hai đường (SIM Philippines + chuyển vùng) thì một bên chết vẫn còn bên kia. Cách kết hợp xem ở SIM, eSIM hay roaming khi đi Philippines.

Ngày đầu đến chỗ ở — 5 phút kiểm tra

Trước khi mở vali, hãy kiểm tra mấy thứ này:

1. Vị trí cầu thang thoát hiểm — xem sơ đồ thoát hiểm sau cửa phòng, nhìn hướng lối thoát ở hành lang.
2. Điểm tập trung (nếu là trường học) — đừng bỏ qua phần hướng dẫn điểm sơ tán trong buổi định hướng. Nước diễn tập nhiều nên trường nào cũng có.
3. Lưu số lễ tân — nửa đêm mất điện hay động đất, lễ tân là nguồn thông tin nhanh nhất.
4. Một chai nước, một đèn pin — để đầu giường. Vậy là xong 90% phần chuẩn bị.

Nhận thông tin từ đâu

Philippines có hệ thống tin nhắn cảnh báo thiên tai: khi có cảnh báo bão, động đất, điện thoại lắp SIM Philippines sẽ nhận thông báo kèm chuông báo lớn (tiếng Anh và tiếng Filipino). Dùng SIM địa phương tự nó đã là một cách phòng thiên tai. Các kênh khác:

• PAGASA — cơ quan khí tượng Philippines, nguồn chính thức của tín hiệu bão. Công bố qua website và mạng xã hội.
• PHIVOLCS — cơ quan phụ trách động đất, núi lửa. Công bố độ lớn, tâm chấn nhanh nhất sau động đất.
• Số khẩn cấp 911 — số báo khẩn chung toàn quốc. Các số cần lưu khác xem ở số khẩn cấp ở Philippines.
• Lễ tân khách sạn, văn phòng trường — kênh thực tế nhất với du khách. Quyết định nghỉ học, hạn chế ra ngoài cũng được báo qua đây.

Kết luận — chuẩn bị bằng đúng mức lo lắng

Bão: đọc tín hiệu, chuẩn bị nước, pin, tiền mặt trước một ngày. Động đất: nhớ một động tác "Cúi xuống — Che đầu — Bám chắc". Mất điện: không hẳn là thiên tai mà là một phần cuộc sống ở Philippines. Ba câu này là toàn bộ bài viết.

Thêm một điều: thiệt hại tiền bạc như chuyến bay bị hủy vì bão hay phải dừng chuyến đi là chuyện của bảo hiểm, không phải của kỹ năng ứng phó. Hãy kiểm tra trước khi bay xem bảo hiểm có bao gồm trễ chuyến, hủy chuyến hay không. Mọi điều kiện hủy chuyến, chính sách của hãng và trường có thể khác nhau, hãy xác nhận trực tiếp.

Các bài khác về an toàn nằm ở chuyên mục sức khỏe · an toàn.